Boshimiz og'risa, dori qutisini ochamizu ichida nima bo'lsa, o'shani ichamiz. Kimdir «paratsetamol jigarga yomon» deb faqat ibuprofen ichadi, kimdir aksincha. Bu tanlov ko'pincha bilimdan emas, eshitgan gapimizdan chiqadi.
Dynomight taxallusli muallif ham yillar davomida shunday qilgan. Uning mantig'i oddiy edi: paratsetamolning ortiqcha dozasi jigarni ishdan chiqarishi mumkin, demak, oz miqdori ham jigarga og'ir. Shuning uchun ibuprofenni afzal ko'rgan. Keyin bu dorilar qanday ishlashini chuqur o'rganib, xulosasini o'zgartiradi.
Paratsetamol: chegara aniq, lekin tor
AQShda paratsetamolning ortiqcha dozasi har yili taxminan 56 ming marta tez yordam bo'limiga murojaat, 2 600 marta kasalxonaga yotqizish va 500 ga yaqin o'limga sabab bo'ladi. Qutidagi yozuvga ko'ra, kattalar uchun kunlik chegara 4 gramm, sakkiz gramm esa jigarni ishdan chiqarishi mumkin.
Sababi shunda: jigar dorining katta qismini zararsiz moddalarga ajratadi, 5–15 foizidan esa juda zaharli modda hosil bo'ladi. Jigar uni o'zidagi himoya moddasi bilan darhol zararsizlantiradi. Doza oshib ketsa, zaharli qismi ko'payadi, himoya zaxirasi tugaydi va jigar hujayralari zararlanadi.
Muallif xulosasi: me'yorida ichilsa, bu jarayon jigarga deyarli ziyon qoldirmaydi. Xavf me'yordan oshganda boshlanadi.
Ibuprofen: ta'siri butun tanaga yoyiladi
Ibuprofen yallig'lanishni bir fermentni to'sib kamaytiradi. Lekin bu ferment faqat og'riyotgan joyda emas, butun tanada to'siladi.
— oshqozonni kislotadan himoya qiladigan shilliq kamayadi, bu yara xavfini oshiradi;
— yurakda qon ivish muvozanati o'zgaradi, yurak xastaligi bor odam yuqori dozani muntazam ichsa, xavf jiddiy bo'lishi mumkin;
— suvsizlanganda, sovqotganda yoki stressda buyrakka qon kamroq boradi. Buyrak o'zi chiqaradigan moddalar bilan tomirni kengaytiradi, ibuprofen esa aynan shu moddalarni to'sadi.
Qizig'i, jigar kasalligi bo'lganlarga ham shifokorlar odatda ibuprofen o'rniga kamaytirilgan dozadagi paratsetamol tavsiya qiladi: jigar xastaligida buyrakka qon oqimi allaqachon zaiflashgan bo'lishi mumkin.
Muallif sog'lom odam uchun vaqti-vaqti bilan me'yorida ichilgan ibuprofen xavfi juda past ekanini alohida ta'kidlaydi. Gap qo'rqitishda emas, ko'r-ko'rona tanlamaslikda.
Amalda nima qilish mumkin?
— qaysi dori ichayotganimizni, kunlik chegarasini bilish;
— shamollashga qarshi aralash dorilar tarkibida ham paratsetamol borligini tekshirish, aks holda bilmasdan ikki hissa ichib qo'yamiz;
— ibuprofenni och qoringa va suvsizlangan holda ichmaslik;
— yurak, buyrak, jigar kasalligi yoki homiladorlik bo'lsa, dorini shifokor yoki farmatsevt bilan tanlash;
— ortiqcha doza ichilgan bo'lsa, o'zi o'tib ketishini kutmay, darhol kasalxonaga borish: vaqtida berilgan davo jigarni saqlab qoladi.
Dinimizga nazar solsak
Qur'oni karimda: «Agar bilmasangiz, ahli zikrdan so'rang», deyiladi (Nahl, 43). Mufassirlar, jumladan Sa'diy, bu oyatning umumiy ma'nosidan har bir bilmagan ishda uning ahlidan so'rash lozimligini chiqarganlar. Dori masalasida bu ahl shifokor va farmatsevtdir.
Payg'ambarimiz sollallohu alayhi vasallam: «Har bir dardning davosi bor. Davo dardga to'g'ri kelsa, Allohning izni bilan shifo topiladi», deganlar (Muslim). Imom Navaviy bu hadisni davolanishga targ'ib deb sharhlaydi: shifo davoning dardga mos kelishiga bog'langan.
Xulosa qilib aytganda, og'riq qoldiruvchining «yengil»i yo'q, har birining o'z chegarasi va o'z xavfi bor. Uni eshitgan gapga qarab emas, tanamizdagi holatga qarab tanlash kerak. Alloh o'zi hammamizga ofiyat va har ishda ilm bilan harakat qilishni nasib etsin.
Ayting-chi, sog'liq haqida yillar davomida to'g'ri deb yurib, keyin noto'g'ri chiqqan qaysi ishonchingiz bo'lgan?
Referans: "You're probably taking the wrong painkiller", dynomight
